Matthieu Idmtal laat Haydn spreken

Met Four Piano Sonatas richt de Belgische pianist Matthieu Idmtal (1988) zich op Joseph Haydn. Een cd met uitsluitend pianosonates stelt een pianist behoorlijk bloot: geen orkest of grote romantische gebaren, maar muziek waarin timing, articulatie, aanslag en nuance allesbepalend zijn. Precies daar ligt de grote kracht van Idmtal.

De Brusselaar bouwde zijn reputatie vooral op met romantisch en postromantisch repertoire, met onder meer Chopin, Schumann, Grieg en Skrjabin. Zijn pianistische vorming draagt bovendien sporen van de Russische school. Een belangrijke mentor was Vitaly Samoshko, winnaar van de Koningin Elisabethwedstrijd in 1999. Idmtal won zelf prijzen op tal van internationale wedstrijden, werd in 2017 laureaat van Supernova en richtte in 2013 de Brussels Chopin Days op, waarvan hij artistiek directeur is.

Net daarom is zijn uitstap naar Haydn interessant. Idmtal neemt zijn gevoel voor klankkleur, lyriek en grote spanningsbogen mee naar een veel transparantere muzikale wereld. Zijn sublieme toucher valt meteen op: de aanslag kan parelend en haast gewichtloos zijn, vervolgens warm en zangerig of plots puntig en scherp gearticuleerd. Met ragfijne dynamische verschuivingen en een bijzonder gevoel voor timing maakt hij deze solomuziek voortdurend boeiend en spannend.

Ook de keuze van de vier sonates is bijzonder geslaagd, omdat ze bijna drie decennia uit Haydns ontwikkeling bestrijken. De vroege Sonate in A, Hob. XVI:12 behoort nog tot de elegante, relatief compacte klavierwerken uit de jaren 1760. In Hob. XVI:32 in b klein, uit de jaren 1770, wordt de taal donkerder, nerveuzer en dramatischer. Met Hob. XVI:49 in Es uit 1789-90 bereiken we de rijpe Haydn: ruimer van opzet en expressief veel rijker. De Sonate in C, Hob. XVI:50, geschreven tijdens zijn Londense jaren, behoort dan weer tot zijn allerlaatste en meest avontuurlijke klaviersonates.

Zo horen we op één cd hoe Haydn evolueerde van de galante achttiende-eeuwse klavierstijl naar muziek die soms al opvallend vooruitkijkt. Haydn was de oudere meester van de grote Weense klassieken: 24 jaar ouder dan Mozart en 38 jaar ouder dan Beethoven. Met Mozart onderhield hij een relatie van wederzijdse bewondering; Beethoven kwam als jonge componist bij hem studeren. Waar Mozart het klassieke idioom een uitzonderlijke elegantie en rijkdom gaf en Beethoven de grenzen ervan later radicaal zou verleggen, was Haydn decennialang het grote muzikale laboratorium waarin vormen als de sonate voortdurend werden onderzocht, verfijnd en verrast.

Die verrassingskunst ligt Idmtal uitstekend. Haydns onverwachte stiltes, accenten, tempowendingen en humor worden nergens overdreven. In het Adagio cantabile van Hob. XVI:49 laat hij de piano prachtig zingen; in de late C-grootsonate toont hij hoe spannend een stilte of één onverwacht accent kan zijn. Idmtal denkt daarbij niet alleen van noot naar noot, maar bouwt zorgvuldig grotere spanningsbogen op.

Dat maakt Four Piano Sonatas veel meer dan een fraaie Haydn-opname. Idmtal laat horen hoe spannend één pianist aan één vleugel kan zijn. Zijn romantische achtergrond geeft hem een rijk kleurenpalet, maar hij bewaart tegelijk de helderheid, lichtheid en humor die Haydn nodig heeft. Een intelligente, fijnzinnige opname van een pianist die met een sublieme toets Haydn laat zingen, spreken én verrassen.

Bart Debbaut, september 2026